* اشاره: استاد حاج عباس سلیمی از پیشکسوتان قرآن کشور و از خادمان برگزیده قرآن کریم طی نامهای به وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با یادآوری وظایف اصلی وزارت فرهنگ وارشاد اسلامی در گسترش فرهنگ قرآنی، اخلاق اسلامی و فضائل انسانی از تلاش برای ترویج موسیقی در جامعه اظهار نگرانی کرده و از چاپ کتابی در همین مقوله که به بهانه تقدیس موسیقی، پیامبران واهل بیت(ع) را نیز از علاقمندان و مروجین موسیقی قلمداد کرده به شدت انتقاد نموده است. متن کامل این نامه به این شرح است:
جناب آقای سیدمحمد حسینی/وزیر محترم فرهنگ و ارشاد اسلامی
با سلام، شاید نیازی به توضیح و تفسیر برخی از واژهها نباشد لکن صرفا از باب یادآوری متذکر میشود که کلمه "وزیر" بر وزن "فعیل" از واژه "وزر" به معنای "بار سنگین" است و وزیر را از این جهت "وزیر" نامیدهاند که سنگینی بخشی از بار حکومت را بر دوش میکشد، پس (وزارت) آن هم در نظام جمهوری اسلامی، مسئولیت خطیر و بسیار سنگینی است که گذشته از پاسخگوئی در برابر مردم و مجلس، پاسخگوئی در پیشگاه خداوند بزرگ را نیز بدنبال دارد و خوشابحال وزیرانی که مصداق فرمایش پیامبر بزرگوار اسلام باشند که فرمود:
"ما من احد من الناس اعظم اجرا من (وزیر صالح) مع الامام، یامره بذاتالله، فیطیعه.
اجرا و پاداش هیچ یک از مردم، بزرگتر از پاداش وزیری شایسته برای زمامدار نیست که وی را درباره خداوند "و اطاعت فرامین او" سفارش کند و او به توصیهاش عمل کند/میزان الحکمه، حدیث 21662"
با این مقدمه تأکید میکنم که غرض از نگارش این نامه، نه تضعیف است و نه تخریب و نه مقابله و مجادله، بلکه صرفا براساس تکلیف شرعی و با هدف خیرخواهی نکاتی را متذکر میشود:
در اولین صفحه سایت رسمی وزارتخانه تحت مسئولیت شما، تحت عناوین وظائف،سیاستها، راهبردهای محتوائی و اهداف مربوطه، عبارت و شعارهائی ملاحظه میشود که در صورت تحقق آنها، ایران قطعهای از بهشت خواهد شد! البته اینکه در طول 30 سال گذشته تا چه میزانی توسط شما و وزرای پیشین در مسیر تحقق موارد مذکور تلاش صورت گرفته تاریخ و آینده قضاوت خواهند کرد (اگرچه اکنون هم صاحبنظران دلسوز قادر به ارزیابی اوضاع و احوال فرهنگی جامعه میباشند).
از جمله عبارات قابل توجه در وظائف شما عبارت است از:
- ترویج و اقامه احکام الهی، رشد فضائل اخلاقی براساس ایمان و تقوی، نشر و تقویت اخلاق اسلامی و فضائل انسانی بر پایه دینمداری و فرهنگ دینی، تعمیق و نشر ارزشهای انقلاب اسلامی، تبیین و ارائه الگوهای مطلوب حیات طیبه فردی و اجتماعی بر پایه معارف و آموزههای قرآن، پیامبر اعظم و اهل بیت علیهمالسلام، تقویت روحیه عزت، افتخار، خودباوری ملی، امیدواری و نشاط فردی و اجتماعی، ترویج فرهنگ ایثار و جهاد، شهادتطلبی و ذلتناپذیری، تولی و تبری، اهتمام به امر به معروف و نهی از منکر، اقدامات فرهنگی و هنری گسترده، رواج فرهنگ و هنر اسلامی، شناساندن مبانی، مظاهر و اهداف انقلاب اسلامی به جهانیان و دهها عنوان مشابه دیگر!
اگرچه اجرای وظائف یادشده متضمن صدها مصداق و عنوان کارشناسی در قالب شرح وظائف و آئیننامههای مربوطه است اما آنچه که واضح و غیرقابل انکار است، روح معنویت حاکم بر راهبردها و وظائف و اولویت منطقی واژهها و مفاهیمی چون ایمان، تقوی، احکام الهی، اخلاق اسلامی، فضائل انسانی، دینمداری، فرهنگ قرآنی، آموزههای دینی، معارف اهل بیت علیهمالسلام، شهادتطلبی و واژههای مقدس دیگری است که در سرتاسر مطالب یادشده به چشم میخورد و از جمله مواردی که در مجموعه فوق بصورت مشخص و صریح از آن نامی به میان نیامده "موسیقی" است "اگرچه از رهگذر تفسیر موسع کارشناسان شما، زیرمجموعه عنوان هنر، میتواند بسیاری از موارد را شامل شود!" اما بهر ترتیب این مقوله، از هیچ اولویتی در شرح وظائف و مسئولیتهای شما برخوردار نیست. (یکبار دیگر با دقت شرح وظائف را ملاحظه نمائید."
اینکه بالاخره جایگاه موسیقی و محدوده آن در نظام فرهنگی ما کجا قرار میگیرد، مطلب دیگری است که هنوز هم دقیقا تبیین نشده و صدالبته اظهار نظر در مورد اصل آن و حرمت یا حلیت آن نیز در صلاحیت علماء و فقهاء عظام است، اما اینکه در اخبار، از قول شما آورده میشود:
(وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در مورد برخی از دیدگاههای علما و روحانیون در مورد حرام بودن موسیقی گفت: ما این دیدگاه کلی را که با دیدگاه امام نیز سازگاری ندارد، قبول نداریم و با احترامی که به بزرگان و علما و روحانیون قائل هستیم باید اجازه فعالیت گروههای موسیقی در چارچوب قانون و موازین نظام را داشته باشیم.)
این سخن شما جای تعجب دارد! زیرا هرگونه اظهار نظر مدیران ارشد مسئول نظام میتواند آثار و تبعات خاصی دربرداشته باشد و مورد سوءاستفاده قرار گیرد.
جنابعالی مطلقا نگران عدم ترویج موسیقی در جامعه نباشید چرا که در شب اول قبر و در قیامت از شما در مورد عدم اهتمام و مجاهدت نسبت به رواج موسیقی در نظام شهیدان بازخواست نخواهید شد، زیرا به لطف سیاستهای غیراصولی سنوات گذشته، بازار انواع موسیقیهای مجاز و غیرمجاز در کوچه و خیابان و رسانه داغ است، از نوارهای آنچنانی داخل برخی تاکسیها و خودروهای آژانس و اتوبوسهای بین شهری و هواپیماها گرفته تا زنگ موبایل و زنگ انتظار تلفن ادارات و سازمانها و عرضه CDِ در سر چهارراهها، برپائی کنسرتها و محافل و عروسیهای آشکار و پنهان و برگزاری همایشها و سمینارهای دولتی و غیردولتی، انواع موسیقیها در برنامههای صدا و سیما "غیر از دو شبکه رادیو قرآن و رادیو معارف "اگر تدریجا به سراغ آنها نروند!" از برنامه کودک و کارتون و اخبار و تحلیل سیاسی تا فیلمها و سریالها و مناسبتهای شادی و عزا و حضور برخی خوانندگان آنچنانی و اعلام موضع صریح برخی مدیران رسانه مبنی بر اینکه در این مقوله هیچ خط قرمزی ندارند! و بالاخره تک نوازی نی در مجالس ترحیم مساجد و بهشتزهرا و حضور برخی گروههای قارچ گونه تواشیح موزیکال و... و...
این مقوله مطلقا نیازمند حمایت مستقیم و غیرمستقیم شما نیست و همانگونه که گفته شده شما در مورد آن شرعا مؤاخذه نخواهید شد، اما مطمئن باشید از شما در مورد شرح وظائف مندرج در سایت رسمی وزارتخانه و مقولهای چون ترویج و اقامه احکام الهی! رشد فضائل اخلاقی براساس ایمان و تقوا! ترویج آموزههای قرآن و عترت! و... بازخواست خواهد شد.
بها دادن بیش از حد مسئولین ذیربط به مقوله موسیقی "که اکنون موجب شکایت برخی از خوانندگان قبل از انقلاب علیه وزارتخانه شما در دیوان عدالت اداری نیز شده است که البته قرار رد دعوی صادر شده" تبعات و آثار منفی دیگری نیز دارد که به یکی از آن نمونهها اشاره میشود:
کتابی تحت عنوان (برگهائی از داستان موسیقی ایرانی) نوشته شخصی به نام حسن رضا رفیعی با موضوع موسیقی ایرانی، عربی و موسیقی قرآنی! و دارای شابک 7-508-506-64-978 و شماره کتابشناسی ملی 1241341 که علیالقاعده از وزارتخانه تحت مسئولیت شما مجوز چاپ گرفته و احتمالا برخوردار از یارانه! برخاسته از بودجه عمومی کشور نیز بوده، معالاسف توسط انتشارات سوره مهر (وابسته به حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی!) منتشر شده قدم را فراتر از این مسائل گذاشته و پیامبران بزرگ الهی را نیز به صحنه موسیقی آورده است!
آن زمان که اینجانب علیه محسن نامجو (خواننده موهن آیات قرآن) اعلام جرم نمودم و البته در محاکم جمهوری اسلامی به 5 سال حبس نیز محکوم شد اگر وزیر پیشین که قبل از شما بر جایگاه صدارت تکیه زده بود با این مقوله سطحی برخورد نمیکرد شاید امروز زمینه برای جسارتهای بیشتر فراهم نمیشد!
در سرتاسر مطالب کتاب مزبور مطالب بیاساس و تعجببرانگیزی به بهانه تقدیس موسیقی آورده شده که ضمن ارسال تصویر اوراقی از آن کتاب، برخی از آن عبارات را برای آگاهی شما ذکر میکنم:
1 - صفحات 40 و 345: روایت شده که رسول اکرم در هنگام سپیده دم، قرآن را به آهنگ زنگوله یا نهاوند میخوانده! و چون بامداد نزدیک میشد "رهاوی" و در بامداد "حسینی" مناسبتتر است.
2 - صفحه 93: نزد حکما و فیلسوفان، این موسیقی را فایده عظیم است و بسیار حالها این به کار داشتهاند چنانکه در محرابها و استجابت دعا! چنانکه داود(ع) در محراب، بربط زدی و...!
3 - صفحه 310: سکینه دختر امام حسین(ع) شاعره و موسیقیدانی بود که شاید بتوان او را از حامیان بزرگ موسیقی ایرانی در حجاز معرفی کرد،... مجلسی باشکوه با حضور برجستهترین موسیقیدانان شاعر و موسیقی دوستان در خانه سکینه برپا شد، این جشنواره بزرگ موسیقی به حدی پرجمعیت و پرشور بود که سقف یکی از تالارها فروریخت و حنین (موسیقیدان) زیر آوار جان سپرد، حزن و اندوه نهفته در بافت موسیقی ایرانی میتوانسته تسلیبخش دل دغدار سکینه از فجایع کربلا و کشته شدن شوهرش باشد!!
4 - درصفحه 90 این کتاب متوسلین به موسیقی را عاقل و ترککنندگان آنرا جاهل و نادان معرفی کرده و از آن بالاتر در صفحه 412 کتاب صراحتا میگوید: هرکس سماع و غنا و رقص و دف و آواز و سرودخوانی را انکار کند و گوید حرام است، بر فعل نبی منکر شده و چنین اعتقادی موجب کفر و خروج از دین خواهد شد! (با این وصف باید در انتظار صدور حکم تکفیر مومنینی بود که رقص و غنا و آوازخوانی را حرام میدانند! "جل الخالق!")
5 - در صفحه 391 این نوشتار، ملامحسن فیض کاشانی، فقیهی معرفی شده که در باغ خود به وقت نماز شب، کنیزی برای او غنا میخواند و او در حالت رکوع بسیار میگریسته است!
6 - در صفحه 309، ابوجعفر سائب خواننده و نوازنده را از ملازمان عبدالله بن جعفر شوهر حضرت زینب نامیده که جز برای عبدالله آواز نمیخوانده است! ضمنا بموجب مندرجات صفحه 91 جمیله سلمیه اسناد مسلم خوانندگی و نوازندگی و آهنگسازی نیز مورد احترام عبدالله بن جعفر و آوازههای او مورد علاقه وی بوده است!
7 - لاطائلات این کتاب بیش از این موارد است: موسیقی یعنی حرکت در راه کمال مطلق یعنی خدا (ص369) در این نوع از موسیقی، طهارت شرط لازم است مثل وضو در قرائت قرآن (ص12)، موسیقی زبان خدا است و هیچ مذهب و دینی بدون موسیقی نمیتواند اوج بگیرد و به خداوند برسد (ص19)، مشاور فرهنگی رئیس جمهور در سال 1386: موسیقی لمحهای از آواز بهشت است (ص19)، بیگمان مجموع آثار باخ، همگی هدیه و پیشکش به خداست (ص61)، هر دعا که با موسیقی بود اجابت آن زودتر بود چنانکه بزرگان در سحرگاه نیزدن و بربط زدن فرمودهاند (ص93) زندگی بدون موسیقی فقط یک خطاست (ص94) و بالاخره تحریفی شرمآور در صفحه 483 کتاب در مورد کلام قرآن ناطق، امیر مؤمنان علی(ع) که فرمودند: الله الله فیالقرآن، لایسبقکم بالعمل به غیرکم - خدا را خدا را در مورد قرآن درنظر داشته باشید، مبادا دیگران در عمل به آن از شما سبقت گیرند! که نگارنده کتاب، این فرمایش را تحت عنوان هشدار به موسیقیدانان عنوان و اعلام خطر نموده است که مبادا این وصیت علی(ع) را در مورد موسیقی فراموش کنند!!
آری آقای وزیر، وقتی با بها دادن بیش از حد به مقولهای که در اولویتهای مسئولیتهای شما نیست چنین بستری در جامعه فراهم میشود، برخی از مدعیان هنر نیز به بهانه ترویج موسیقی، پیامبران و اهل بیت و مقدسات را بنام خویش مصادره میکنند، مؤمنین مخالف رقص و آواز و غنا را تکفیر میکنند، به صحنه آوردن بانوان دف زن را در سالن اجلاس سران کشورهای اسلامی، رعایت حقوق زن ایرانی میپندارند، دختر امام حسین(ع) را برگزارکننده جشنواره موسیقی معرفی میکنند، حضرت داود علیهالسلام را نوازنده داخل محراب معرفی مینمایند، وضو و طهارت را در نوازندگی شرط لازم میدانند مانند نماز و قرائت قرآن، موسیقی را آواز بهشت میپندارند! موسیقی را زبان خداوند تلقی کرده و موفقیت هر دین و آئین آسمانی را در گرو توسل به آن میدانند و صدها توصیف زشت دیگری که خود سزاوار آن هستند!
من نمیگویم باید همگان به سراغ قرائت قرآن بروند و اهل نماز شب باشند... مردم حق انتخاب دارند و البته هرکس در برابر انتخاب خود در دنیا و آخرت مسئول و پاسخگو خواهد بود، بلکه میگویم متولیان امور فرهنگی باید بیش از پیش مراقب اظهارات خود باشند تا برخی از زیادهطلبان با سوءاستفاده از فضای ایجاد شده، در مطالبات و انتظارات خود زیادهروی نکنند و به بهانه دفاع از هنر، در طریق کجروی و بدعت گام نگذارند.
در خاتمه با ابراز تأسف از عدم نظارت دقیق وزارتخانه شما بر چاپ کتابهائی مانند آنچه که گذشت و براز تأسف از صرف هزینههای عمومی و اقدام انتشارات وابسته به حوزه هنری در چاپ و انتشار کتاب مزبور و تأکید بر اینکه نگارنده کتاب یادشده باید پاسخگوی نوشتههای خود در مراجع قضائی باشد، انتظار میرود بیش از آنچه که دغدغه نشر موسیقی را دارید در صدد نظارت و جلوگیری از امور مغایر با شرح وظایف وزارتخانه متبوع خود باشید که اگر در این دنیا مورد سئوال واقع نشوید قطعا در سرای آخرت مورد بازخواست قرار خواهید گرفت (و لتسئلن عما کنتم تعملون... و البته از آنچه که انجام دادهاید از شما سئوال و بازخواست خواهد شد/نحل،93) خداوند بزرگ عاقبت همه ما را ختم به خیر فرماید.